Matilo - Unesco werelderfgoed en uitbreiding bufferzone (2021-116)

In 2018 werden sommigen van u al geïnformeerd over de mogelijke Unescostatus voor park Matilo. In deze brief informeren wij u over het vervolg en over de recente aanpassing van het nominatiedossier.

Bijzonder erfgoed

U woont in de omgeving van een bijzonder stukje erfgoed van Leiden, het archeologisch rijksmonument Matilo. Hier lag ooit een Romeins castellum (fort), aan de buitengrens van het Romeinse rijk, de zogeheten Romeinse Limes. Het huidige park Matilo ligt precies op de plek van het vroegere castellum. De omwalling met de wachttorens geven de contouren van het fort weer. Hier werd ooit het beroemde ruitermasker gevonden, dat nu een topstuk is in de collectie van het Rijksmuseum van Oudheden.

Unesco

Het archeologisch bodemarchief van Matilo is (als onderdeel van de hele Romeinse Limes) voorgedragen als Unesco Werelderfgoed. Hiervoor is een nominatiedossier opgesteld, dat bestaat uit de bijzondere gebieden langs de Limes met (aangetoonde) archeologische resten in de bodem. Deze gebieden zijn ingedeeld in kernzones en bufferzones (zie hiervoor de volgende alinea’s). In 2020 is het dossier door de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap aangeboden aan het werelderfgoed-centrum van Unesco in Parijs. In 2020 - 2021 is dit dossier beoordeeld. Als reactie hierop is het nominatiedossier aangepast en aangevuld, met o.a. een uitbreiding van de bufferzone.

Kernzone is archeologisch rijksmonument

De zogeheten kernzone (rode zone, zie de kaart op pag. 2) is het gebied dat wordt voorgedragen als werelderfgoed. Deze kernzone is precies hetzelfde gebied dat nu al is aangewezen als archeologisch rijksmonument. Dit gebied heeft als rijksmonument de hoogste bescherming op grond van de Erfgoedwet. Eventuele toekomstige (ver)bouwplannen worden ook na aanwijzing als Unesco werelderfgoed getoetst aan de regels voor het bestaande rijksmonument.

Bufferzone en regels archeologie

De bufferzone (donker- en lichtblauw op de bijgevoegde kaart) wordt geen werelderfgoed, maar zorgt voor extra bescherming en kennis van de kernzone. Ook in de bufferzone kunnen archeologische resten van de Romeinse Limes aanwezig zijn. In de bufferzone zijn nu al - net als in de hele stad - regels voor archeologie (de zogeheten dubbelbestemming archeologie). Dit is geregeld in het bestemmingsplan. Bij het gebruik van de bodem of ontwikkelingen (bouwplannen) waarbij de bodem wordt verstoord, is archeologisch onderzoek verplicht. Dit geldt voor de bufferzone bij een verstoring van een oppervlakte vanaf 100 m2 en 30 cm diepte. Omdat dit in de donkerblauwe zone al het geval is (in sommige delen zijn de regels zelfs strenger) verandert hier dus niets.

Uitbreiding bufferzone

Op verzoek van de organisatie van Unesco is de bufferzone in het nominatiedossier uitgebreid. Het gaat hierbij om de lichtblauwe zone op de kaart. Het college heeft hier recent mee ingestemd. Dit betekent dat ook voor dit gebied de vrijstellingsgrens voor archeologisch onderzoek op termijn wordt aangepast. Woont u in dit gebied dan is straks archeologisch onderzoek nodig bij werkzaamheden met een oppervlakte groter dan 100 m2 (waar dat nu bv. nog 250 m2 is) en dieper dan 30 cm. Voor een zandbak plaatsen in de tuin of andere kleine ingrepen is dus ook dan geen archeologisch onderzoek verplicht. De aanpassing wordt, nadat Unesco een positief besluit heeft genomen, binnen 1,5 jaar in het bestemmingsplan (straks omgevingsplan) verwerkt. Op sommige percelen binnen de bufferzone rust in het huidige bestemmingsplan geen dubbelbestemming archeologie. Die situatie blijft na de aanwijzing tot Unesco Werelderfgoed ongewijzigd.

Komende zomer een besluit

In de werelderfgoed-conferentie van juli neemt Unesco een besluit over de nominatie. Dat kan eventueel nog tot nieuwe aanpassingen leiden. Wij houden u op de hoogte.

Meer informatie

Heeft u vragen naar aanleiding van deze brief? Bel dan met de gemeente Leiden, tel. 14 071 - keuze 4 (maandag t/m vrijdag 8.30-17.00 uur) of gebruik het formulier op www.leiden.nl/contact.

Meer informatie over de Romeinse Limes en het Unescoproces kunt u ook vinden op www.limeswerelderfgoed.nl.

Met vriendelijke groet,

Maaike Veenema
Teammanager Economie, Cultuur, Wonen en Duurzaamheid

Kaartje van kernzone en bufferzone Matilo