De geschiedenis van het Wijkontwikkelingsplan Leiden Noord

Inleiding

In 1997 startte in Leiden een bijzonder experiment.

Als onderdeel van het Grotestedenbeleid (Actieplan Van Wijkbeheer naar Wijkontwikkeling 1997 - 1999) werd besloten een Wijkontwikkelingsplan voor de wijk Leiden Noord op te stellen. Geen klassiek stadsvernieuwingsplan, maar een plan dat naast - en vooral in samenhang met - fysieke verbeteringen, ook economische en sociale investeringen in de wijk op lange termijn voorstond en daarmee het perspectief van de bewoners duurzaam zou kunnen vergroten en ongewenste ontwikkelingen zou moeten tegengaan. Maar ook een plan dat op interactieve wijze (ook wel open planproces genoemd) tot stand moest komen en vooral van onderop: omdat de inbreng van bewoners hierbij onmisbaar was. Gezamenlijk met bewoners, gemeente, corporaties, politie en sociaal maatschappelijke organisaties werd dan ook in een intensief en gezamenlijk proces gewerkt aan het opstellen van het eerste Wijkontwikkelingsplan in Leiden.

Toekomstvisie

Na het opstellen van een gedeelde probleemanalyse, waarin kansen en bedreigingen in beeld waren gebracht, werden sociaal maatschappelijke, economische en ruimtelijk/fysieke ontwikkelingen geanalyseerd. Dit leidde tot het opstellen van een toekomstvisie voor de wijk en een daarop gebaseerd werkprogramma (de projecten).

In september 1998 werd tijdens een grootschalige manifestatie in het Noorderpark met bewoners door middel van een publiekspeiling een keuze gemaakt uit de drie ontwikkelde scenario’s.

De Balans

De keuze van de vele aanwezige bewoners viel op het scenario De Balans. In januari van het daarop volgende jaar stelde de Wijkgroep Leiden Noord - in haar rol als klankbordgroep in het proces van wijkontwikkeling - vast dat dit scenario op draagvlak in Leiden Noord kon rekenen.

Kenmerken van dit scenario zijn:

  • Door het mengen van diverse type woningen kan beter tegemoet gekomen worden aan de wensen van bewoners uit de wijk zonder dat zij uit de wijk zouden hoeven te vertrekken. Dit betekende wel dat er ingegrepen moest worden in de bestaande – eenzijdige – woningvoorraad in de wijk. Bijvoorbeeld door het verkopen van huurwoningen, het samenvoegen van woningen, opplussen (het geschikt maken van woningen voor senioren). Ook werd duidelijk gesteld dat oude woningen plaats zouden moeten maken voor nieuwbouw, niet alleen nieuwe sociale huurwoningen maar ook woningen in een wat duurdere huurklasse en koopwoningen. Het kunnen maken van een wooncarrière in de eigen wijk heeft zich dan ook tot het leidende thema bij de herstructurering in Leiden Noord ontwikkeld.
  • Door sloop ontstaat ruimte om de inrichting en kwaliteit van de openbare ruimte – en daarmee veiligheid en leefbaarheid - in de wijk te kunnen verbeteren. Omdat op deze manier mensen langer in de wijk (kunnen) blijven wonen, ontstaat meer binding met de wijk en daarmee een grotere sociale samenhang en verdraagzaamheid tussen bewoners.
  • Om het eindbeeld te kunnen te kunnen bereiken, zo luidde de conclusie van De Balans, vereist dit niet alleen - op langere termijn - fysieke, maar ook - op korte termijn - sociale en economische investeringen in de wijk. Na verloop van tijd ontstaat er meer balans in de wijk en hoeft minder inspanning geleverd te worden om de leefbaarheid in Leiden Noord te waarborgen.

Willem de Zwijgerlaan

Bij de keuze voor het Balansscenario is tevens vastgesteld dat in een beperkt aantal gebieden, met name aan de noord- en zuidzijde van de Willem de Zwijgerlaan, onderzocht zou worden of ingrepen met een meer metamorfoseachtig karakter tot stand gebracht zouden kunnen worden.
Tot slot vormde de wens om de Willem de Zwijgerlaan geheel of gedeeltelijk onder de grond te brengen, een belangrijk uitgangspunt van De Balans.

Vaststelling Gemeenteraad

Na twee jaar intensieve en vruchtbare samenwerking tussen veel betrokken partijen, en met een behoorlijk draagvlak in de wijk, stemde in het najaar van 1999 de Stuurgroep Wijkontwikkeling Leiden Noord in met het Wijkontwikkelingsplan Leiden Noord op weg naar 2010, toekomstvisie en werkprogramma, en werd in november van dat jaar het WOP Noord, zoals het plan inmiddels in de volksmond werd genoemd, vastgesteld in de Gemeenteraad.

Uitvoering

Vervolgens werd de uitvoering van het werkprogramma - de 24 geformuleerde projecten - voortvarend ter hand genomen, zowel projecten in de ruimtelijk/fysieke, sociale als economische sfeer. Een aantal projecten is in de loop van de afgelopen jaren succesvol uitgevoerd en afgerond. Als voorbeelden kunnen worden genoemd:

  • de renovatie van het Noorderpark (inclusief de verplaatsing van de Pernixvelden),
  • het project Wie Werkt Wint,
  • het project Ons Doel/Meer Samen (fysieke verbeteringen in de complexen Suriname/Antillenstraat) met als belangrijke doelstelling het vergroten van de sociale veiligheid rond deze complexen.
  • Het Huisbezoekproject in de Hoven dat o.a. leidde tot het instellen van
  • het Buurtserviceteam De Hoven en
  • het project Sociaal Mentoraat.

Voortgang

Na de succesvolle start stagneerde de verdere uitwerking van de 24 projecten onder meer door de problemen rond de Willem de Zwijgerlaan. Deze drukke verkeersader werd gezien als een barrière tussen het noordelijk en zuidelijk gedeelte van de wijk. Begin 2001 werd de boel weer vlot getrokken door een aantal maatregelen:

  • In plaats van te kiezen voor een gehele ondertunneling van de Willem de Zwijgerlaan werd onderzoek gestart naar de haalbaarheid van overkluizing op twee drukke punten: de kruising Gooimeerlaan en de kruising Kooilaan.
  • Er werden drie speerpunten benoemd welke gevormd werden door bundeling van meerdere projecten uit het Wijkontwikkelingsplan:
  1. Nieuw Leyden (toen nog: EWR/Slachthuisterrein)
  2. Groenoordhallen en omgeving (GEO)
    - Willem de Zwijgerlaan
    - Van Voorthuysenlocatie
  3. Kooiplein en omgeving (KEO)
  • Daarnaast werd de Sociale Pijler benoemd; deze bestond uit 18 projecten. Het WOP werd nu dus gevormd door in totaal 21 projecten: drie speerpunten en de Sociale Pijler.

Het merendeel van de 24 projecten zoals die in 1999 vastgesteld waren, werden in de nieuwe structuur opgenomen. Een overzicht van de beschrijvingen van de oorspronkelijke indeling en wat er met de projecten is gebeurd kunt u lezen in het meerjarenuitvoeringsprogramma.

WOP nu

Van de speerpunten is Nieuw Leyden het verst gevorderd wat uitvoering betreft. In 2007 is de eerste paal geslagen voor de bebouwing van dit gebied in particulier opdrachtgeverschap. De projecten Groenoordhallen en omgeving (GEO) en Kooiplein en omgeving (KEO) zitten nog in de fase van voorbereiding. Voor de Sociale Pijler is het jaar 2006 uitgeroepen tot het jaar van het Sociale Programma wat positieve uitwerking heeft op de voortgang en uitvoering ervan. In 2007 volgt er een Sociaal Programma met plan van aanpak.

Het Wijkontwikkelingsplan Leiden Noord liep tot 2010. De fysieke projecten uit dit plan zijn nu bijna allemaal in uitvoering gebracht en sommigen zijn zelfs al afgerond. In april 2011 is het Meerjaren Uitvoeringsprogramma 2011 t/m 2018 vastgesteld. In dit programma wordt naast de fysieke ontwikkeling van de wijk ook de sociale en economische ontwikkeling meegenomen.

Inmiddels is er ook gestart met een Wijkontwikkelingsplan Leiden Zuid West.